राति अचानक निद्रा खुल्नु सामान्य समस्या हो, जसलाई चिकित्सकीय भाषामा ‘मध्यरात्री जागरण’ वा ‘स्लिप डिस्ट्रप्सन’ भनिन्छ। यसको कारण शारीरिक, मानसिक, वातावरणीय र जीवनशैलीसँग सम्बन्धित हुन्छ। यसले निद्राको गुणस्तरमा असर पुर्‍याउँछ, जसले दिनमा थकान, आलस्यपन, चिडचिडापन र एकाग्रताको कमी जस्ता समस्या निम्त्याउँछ।

शारीरिक कारणमा श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या, पाचन समस्या, हर्मोनल असन्तुलन र दुखाइ मुख्य छन्। स्लीप एप्नियाले सास रोकिएर मस्तिष्कमा अक्सिजनको कमी गराउँछ, जसले व्यक्ति अचानक ब्यूँझिन्छ। राति खाएको भारी खाना, अमिलो खानेकुरा वा ग्यास्ट्रिक रिफ्लक्सले पनि निद्रा भंग गर्छ। थाइराइडको समस्या, रजोनिवृत्ति वा अन्य हर्मोनल असन्तुलनले पसिना आउनु, बेचैनी वा तातो महसुस गराउन सक्छ। जोर्नी दुखाइ, मांसपेशी दुखाइ वा माइग्रेनले पनि निद्रा खुल्न सक्छ। बारम्बार पिसाब लाग्नु मधुमेह वा प्रोस्टेटको समस्या कारणले हुन सक्छ।

मानसिक कारणमा दैनिक जीवनको तनाव, कार्यस्थलको दबाब, व्यक्तिगत चिन्ता र डिप्रेसन प्रमुख छन्। मानसिक तनाव मस्तिष्कलाई सक्रिय राख्छ, जसले राति अनायास ब्यूँझाउँछ। विगतका दु:खद् घटनाहरूले राति नराम्रो सपना देखाइरहँदा पनि निद्रा भङ्ग हुन्छ।

वातावरणीय कारणमा कोठाको तापक्रम, उज्यालो बत्ती, असहज बिछ्याउना वा तकियाको प्रयोग, स्क्रिनको नीलो प्रकाश, बाहिरी आवाज र सँगै सुत्ने व्यक्तिको गतिविधि पर्दछन्।

जीवनशैलीसँग सम्बन्धित कारणमा साँझको समयमा क्याफिन वा मदिरा सेवन, अनियमित सुत्ने र उठ्ने समय, मोबाइल वा ल्यापटप प्रयोग, राति धेरै वा मसालेदार खाना खाने बानी पर्दछन्।

उमेरसँगै निद्राको चक्र परिवर्तन हुन्छ। वृद्धावस्थामा गहिरो निद्रा कम हुन्छ भने बच्चा र किशोरमा निद्रा चक्र पूर्ण रूपमा विकसित नहुने, हर्मोनल परिवर्तन र तनावले राति ब्यूँझाउँछ।

केही औषधि, जस्तै एन्टिडिप्रेसन्ट, बीटा-ब्लकर, स्टेरोइड, र निकोटिन वा अन्य रसायनले पनि निद्रा खुल्न सक्छ।

अनियन्त्रित निद्राले दिनभर थकान, कमजोरी, एकाग्रता कमी, चिन्ता, डिप्रेसन, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता घटाउने र दीर्घकालीन रोग जोखिम बढाउने असर गर्छ।

समाधानका उपायमा नियमित सुत्ने र उठ्ने समय राख्नु, साँझमा क्याफिन वा मदिरा सेवन नगर्नु, हल्का र सजिलै पच्ने खाना खाने, सुत्नुअघि मोबाइल र स्क्रिन बन्द गर्नु, मध्यम व्यायाम गर्नु, शान्त र अँध्यारो कोठामा सुत्नु, सहज बिछ्याउना र तकिया प्रयोग गर्नु, ध्यान वा श्वास अभ्यास गर्नु, चिन्ता कम गर्ने उपाय अपनाउनु, सकारात्मक सामग्री पढ्नु वा सुन्नु, र आवश्यकता परे चिकित्सक वा मनोवैज्ञानिकसँग परामर्श गर्नु समावेश छ।

यी उपाय अपनाउँदा राति अचानक निद्रा खुल्ने समस्या कम गर्न सकिन्छ र निद्राको गुणस्तर सुधार्न सकिन्छ।